คู่มือการตรวจสอบสิทธิบัตรสิ่งประดิษฐ์ทางยา: ก้าวแรกของการพัฒนาระบบสิทธิบัตรที่ยังต้องจับตาอย่างใกล้ชิด

อุษาวดี สุตะภักดิ์
กรรณิการ์ กิจติเวชกุล

ปัญหาการอนุมัติสิทธิบัตรสิ่งประดิษฐ์ทางยาที่มีลักษณะไม่มีวันสิ้นสุดหรือ evergreening patent เป็นอุปสรรคที่สำคัญอันหนึ่งต่อการเข้าถึงยาของผู้บริโภค เนื่องจากสิทธิบัตรแบบ evergreening ทำให้ผู้ผลิตยาข้ามชาติสามารถยืดอายุการผูกขาดสิทธิครอบครองสิ่งประดิษฐ์ของตนออกไปเกินกว่าระยะ 20 ปีแม้การประดิษฐ์ใหม่นั้นจะเป็นการเปลี่ยนแปลงรายละเอียดการประดิษฐ์จากสิ่งประดิษฐ์เดิมเพียงเล็กน้อย การยืดอายุสิทธิบัตรนำมาซึ่งผลกำไรที่เพิ่มขึ้นอย่างมากของบริษัทยาข้ามชาติ เพิ่มอำนาจครอบครองตลาดและเพิ่มความจงรักภักดีหรือ loyalty ต่อยาและองค์กรของตน ในขณะที่ผู้ผลิตยาชื่อสามัญภายในประเทศไม่สามารถที่จะผลิตยาดังกล่าวเพื่อเป็นทางเลือกให้แก่ผู้บริโภคภายในประเทศได้ สถานการณ์สิทธิบัตรยาแบบ evergreening ในประเทศไทยก็ไม่แตกต่างจากประเทศกำลังพัฒนาทั่วไป มีงานวิจัยชิ้นหนึ่งชี้ว่าในประเทศไทยมีคำขอรับสิทธิบัตรยาที่มีลักษณะเป็น evergreening patent มากถึงกว่า 85% ความรุนแรงดังกล่าวเป็นที่มาของความพยายามของนักวิชาการและนักพัฒนาเอกชนที่จะผลักดันให้มีการพัฒนาแนวทางการตรวจสอบสิ่งประดิษฐ์ทางยาเพื่อป้องกันการอนุมัติสิทธิบัตรให้แก่สิ่งประดิษฐ์ที่ไม่สมควรได้รับสิทธิบัตร1  โดยอ้างอิงแนวทางการตรวจสอบสิทธิบัตรของ ICTSD-WHO-UNDP-UNCTAD2

Read More

มีผู้อ่าน 590 คน

นพย. 2

โครงการ “การพัฒนาผู้นำเครือข่ายในการเฝ้าระวังและจัดการปัญหาระบบยา (นพย.)
รุ่นที่ 2”

*** การอบรมครั้งที่ 1 วันที่ 24 – 25 สิงหาคม 2558 ณ ห้องบัคคารา โรงแรมตวันนา ถ.สุรวงศ์ กทม.


รายชื่อผู้ผ่านการคัดเลือกเข้ารับการอบรม

  1. ภญ.วีรยา  ถาอุปชิต – สสจ.ขอนแก่น จ.ขอนแก่น
  2. ภญ.ทรัพย์พาณิชย์  พลาบัญช์ – สสจ.ร้อยเอ็ด  จ.ร้อยเอ็ด
  3. ภก.พัชรมณฑน์  พัชรยุทธิ – รพ.เขาชัยสน จ.พัทลุง
  4. ภญ.ขวัญเนตร ศรีเสมอ – รพ.ประโคนชัย จ.บุรีรัมย์
  5. ภญ.ยุพิน  ศรีสุพรรณ – รพ.เสนางคนิคม จ.อำนาจเจริญ
  6. ภญ.เพ็ญนภา  ประภาวัต – รพ.ดอนสัก  จ.สุราษฎร์ธานี
  7. ภก.ศศิพงค์  ทิพย์รัชดาพร – รพ.พระอาจารย์ฝั้นอาจาโร จ.สกลนคร
  8. ภก.วสันต์  มีคุณ – รพ.วาริชภูมิ  จ.สกลนคร
  9. ภก.ภัทรพงศ์  แสนอุบล – รพ.วานรนิวาส จ.สกลนคร
  10. ภก.วิษณุ  ยิ่งยอด – รพ.สมเด็จพระยุพราชสว่างดินแดน จ.สกลนคร
  11. ภก.เอกรินทร์  วริทธิกร – สสจ.ภูเก็ต จ.ภูเก็ต
  12. ภญ.พชรณัฐฏ์  ชยณัฐพงศ์ – รพ.พรหมคิรี จ.นครศรีธรรมราช
  13. ภญ.ณหทัย ขันตีสา – รพ.แม่ลาน้อย จ.แม่ฮ่องสอน
  14. ภญ.รุจิรา  ปัญญา – รพ.ดอกคำใต้ จ.พะเยา
  15. ภญ.สุวิดา  อินถาก้อน – รพ.พาน จ.เชียงราย
  16. นายอิทธิกร  พวงท้าว – รพ.อุทุมพรพิสัย จ.ศรีษะเกษ
  17. ภญ.รุ่งนภา  กงวงษ์ – รพ.วารินชำราบ จ.อุบลราชธานี
  18. ภญ.เสาวนีย์  แสนคาร – สสจ.ยโสธร  จ.ยโสธร
  19. นส.ปราญชลี  ศรีศฤงคาร – รพ.สนามชัยเขต จ.ฉะเชิงเทรา
  20. ภญ.รัชนก  สิทธิโชติวงศ์ – รพ.สุรินทร์ จ.สุรินทร์
  21. ภญ.อัจฉรา  ไชยธรรม – รพ.เวียงสา จ.น่าน
  22. ภญ.อัญชลินทร์  พรสินธุเศรษฐ – สสจ.อำนาจเจริญ  จ.อำนาจเจริญ
  23. ภก.อิ่นแก้ว  สิงห์แก้ว- รพร.เชียงของ  จังหวัดเชียงราย
  24. ภก.ศิวาวุธ  มงคล – ร้านยาบ้าน ณ ยา  จังหวัดระยอง
  25. ภก.เมฆินทร์  คุณแขวน – รพ.ภูสิงห์   จ.ศรีสะเกษ
  26. ภญ.อรพรรณ  บุษบงก์ – รพ.เขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี
  27. ภญ.อารีย์  พิมพ์ดี – รพ.น้ำพอง จังหวัดขอนแก่น

เอกสารเพื่อศึกษาก่อนเข้าร่วมอบรม

1. วารสารยาวิพากษ์ เลือกอ่านฉบับที่สนใจอย่างน้อย 6 ฉบับ

2. รายงานสถานการณ์ระบบยาประจำปี 2552, 2553, 2554 จัดทำโดย กพย. (คลิกที่รูป)

 

3. สิทธิบัตรยา เล่ห์อุบายการผูกขาด  เรียบเรียงโดย กฤษฎา ศุภวรรธนะกุล

4. อย่าปล่อยให้สเตียรอยด์ลอยนวล

5. ทุกข์ล้นเหลือเหยื่อโฆษณา

6. ปฏิบัติการมัดไม้ซีกไปงัดไม้ซุง

ภาพยนตร์ที่น่าสนใจและแนะนำให้ผู้เข้าอบรมหามาดู

  1. Dying for Drugs
  2. Dallas Buyers Club  (ประเด็นการเข้าถึงยาในผู้ติดเชื้อ)
  3. Side effect
  4. Off label
  5. Love & other drugs (ประเด็นจริยธรรม ส่งเสริมการขายยา)
  6. สายน้ำติดเชื้อ (ประเด็นสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพ)
  7. ปู่สมบูรณ์ (ประเด็นการดูแลผู้ป่วยที่บ้าน)

โครงการ “การพัฒนาผู้นำเครือข่ายในการเฝ้าระวังและจัดการปัญหาระบบยา (นพย.)
รุ่นที่ 2”

หลักการและเหตุผล

ในการดำเนินงานเพื่อเฝ้าระวังและพัฒนาระบบยาของแผนงานสร้างกลไกเฝ้าระวังและพัฒนาระบบยา (ระยะ ที่ 1) และแผนงานพัฒนากลไกเฝ้าระวังระบบยา(ระยะที่ 2) หรือแผนงาน กพย. พบว่าการขับเคลื่อนงานที่ผ่านมาสามารถดำเนินการได้สำเร็จในระดับพื้นที่ และในลักษณะเฉพาะประเด็น  แต่ยังไม่สามารถบรรลุการจัดการปัญหาในเชิงระบบ ภาพรวมได้ ส่วนหนึ่งเนื่องมาจากการขาดปัจจัยสำเร็จที่สำคัญคือกำลังคนที่มีศักยภาพในการขับเคลื่อน อย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง  หลักการที่สำคัญในการพัฒนาผู้นำในการขับเคลื่อน  ถือว่าเป็นจุดเริ่มการพัฒนา “คน” เพื่อมาเป็น “ผู้นำ” ในการขับเคลื่อนการพัฒนา “งาน” ให้เกิดความเชื่อมต่อการขับเคลื่อนใน “การเฝ้าระวังและจัดการปัญหาในยาเชิงระบบ” ครบวงจร และต่อเนื่องและยั่งยืนในอนาคต ผ่านกระบวนการฝึกอบรมและฝึกปฏิบัติงานจริงร่วมกับวิทยากร  ผู้เชี่ยวชาญที่ปฏิบัติงานจริงในการขับเคลื่อนในการพัฒนาระบบยา จึงได้มีการดำเนินโครงการพัฒนาผู้นำเครือข่ายฯ (นพย.) รุ่นที่ 1 ไปแล้ว ระหว่าง มกราคม 2556 – มกราคม 2557 มีการอบรม ฝึกปฏิบัติและการดำเนินโครงการศึกษาเพื่อเฝ้าระวังและจัดการปัญหาระบบยาในชุมชน  ที่มีข้อเสนอแนะเชื่อมโยงไปสู่การจัดการปัญหาเชิงระบบในระดับนโยบาย  โดยมีสมัครเข้าอบรม 29 คน และสำเร็จการศึกษาในโครงการจำนวน  19 คน โดยทั้งหมดเป็นเภสัชกรที่ทำงานในภาคส่วนต่างๆ ได้แก่ โรงพยาบาลทั่วไป โรงพยาบาลชุมชน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล  สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ และแผนงานกพย.

ความสำเร็จที่ได้รับในการดำเนินโครงการ นพย. รุ่นที่ 1 นั้น จากการประชุมสรุปถอดบทเรียนร่วมกันระหว่างทีมพี่เลี้ยงและนพย.รุ่น 1 ที่จังหวัดน่าน เมื่อวันที่  12- 15 กุมภาพันธ์ 2558 พบว่าผู้ที่ผ่านการอบรมในโครงการมีการพัฒนา ศักยภาพในการ วิเคราะห์ สังเคราะห์ สถานการณ์ปัญหาระบบยาเพิ่มขึ้นจากเดิม เนื่องจากได้มีโอกาสแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกัน และจากวิทยากรที่มีประสบการณ์ตรง ทำให้เกิดการมองปัญหาอย่างเป็นระบบมากขึ้น นำไปสู่การแก้ไขปัญหายาเชิงระบบ โดยที่ นพย.รุ่น 1 ได้มีโอกาสนำความรู้ที่ได้จากหลักสูตรไปปรับปรุงแนวทางการแก้ไขปัญหายาในพื้นที่ของตน มีการเชื่อมร้อยและประสานการทำงานกับเครือข่ายต่างๆทั้งในและนอกพื้นที่ หลายพื้นที่มีโอกาสได้ร่วมประสานงานขับเคลื่อนกับเครือข่ายระดับบน เช่น อย. กสทช เครือข่ายภาคประชาสังคม เกิดเป็นรูปธรรมที่หลากหลายขึ้นในแต่ละพื้นที่  อย่างไรก็ตามแม้จะยังไม่สามารถไปถึงการแก้ไขปัญหาได้ทั้งระบบ แต่ก็นับว่าเป็นจุดเริ่มต้นในการเขยื้อนปัญหาจากชุมชน สู่การพยายามที่จะแก้ไขในระดับนโยบายที่สูงขึ้น

จากความสำเร็จข้างต้น แผนงานศูนย์วิชาการเฝ้าระวังและพัฒนาระบบยา  ได้เล็งเห็นประโยชน์ในการพัฒนาเครือข่ายผู้นำที่จะมาขับเคลื่อนการทำงานในอนาคต   จึงได้กำหนดให้มีการจัดทำโครงการ นพย. รุ่น 2 ขึ้นเพื่อพัฒนาผู้นำเครือข่ายที่มีศักยภาพตลอดจนสามารถประสานงานกับเครือข่ายต่างๆในทุกระดับ ในการเฝ้าระวังและจัดการปัญหาต่างๆที่เกี่ยวข้องกับนะบบยา อันจะเป็นการหนุนเสริมความเข้มแข็งของระบบการเฝ้าระวังระบบยาต่อไป

วัตถุประสงค์ 

เพื่อให้ผู้เข้าอบรมได้เรียนรู้ภาคทฤษฎีเกี่ยวกับองค์ความรู้ที่จำเป็นในการวิเคราะห์สถานการณ์ปัญหาและการจัดการปัญหายาเชิงระบบ ได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์และศึกษาดูงานการทำงานจริงของผู้นำการขับเคลื่อนและรณรงค์ด้านยาและสุขภาพเพื่อเป็นต้นแบบและแรงบันดาลใจในการทำงาน
ได้พัฒนาความเข้มแข็งด้านภายใน (Inner Growth) เพื่อให้มีความเข้มแข็งและความพร้อมต่อการเป็นผู้นำในการทำงาน ได้ฝึกปฏิบัติการจริงเพื่อเสริมสร้างทักษะในการขับเคลื่อนการเฝ้าระวังและจัดการปัญหาระบบยาและเชื่อมโยงการแก้ไขปัญหาพื้นที่สู่การแก้ไขเชิงระบบในรูปแบบการทำงานแบบเครือข่าย

ระยะเวลาดำเนินการ:  มิถุนายน 2558 – สิงหาคม 2559

เป้าหมาย: เพื่อสร้าง “ผู้นำ” นักขับเคลื่อนการพัฒนาระบบยาจากปัญหาพื้นที่สู่การแก้ไขเชิงระบบ จำนวน 30 คน

คุณสมบัติผู้เข้าอบรม

เป็นเภสัชกรที่มีศักยภาพ มีความสนใจและพร้อมจะทุ่มเทต่อการพัฒนาตน(เรียนรู้)
มีความพร้อมที่จะทุ่มเทต่อการพัฒนาตน(เรียนรู้) เพื่อนำความรู้และทักษะที่ได้ไปใช้ในการสร้างเครือข่ายในระดับพื้นที่ เพื่อทำงานเฝ้าระวังและขับเคลื่อนการพัฒนาระบบยาต่อไป
มีประสบการณ์ในการทำงานร่วมกับกพย.หรือเครือข่ายต่างๆของ กพย.(เช่น นพย.รุ่นที่1)

การรับสมัคร: ให้เครือข่าย นำเสนอรายชื่อเพื่อเข้ารับการคัดเลือก รวมทั้งการสมัครด้วยตนเองของสมาชิกเครือข่าย โดยกรอกรายละเอียดในใบสมัครเข้าร่วมกิจกรรมให้ครบถ้วน

การคัดเลือก: คณะทำงานพัฒนาศักยภาพเครือข่าย เป็นผู้พิจารณาคัดเลือก ตามเกณฑ์ที่กำหนด โดยจะพิจารณาถึงความเป็นไปได้ของผู้สมัครในการทำงานกับเครือข่ายต่างๆในพื้นที่ด้วย


 

มีผู้อ่าน 367 คน